پرونده نیکون و ویلتروکس به کجا رسید؟

اختلاف حقوقی نیکون و ویلتروکس وارد مرحله‌ تازه‌ای شده است. اداره‌ ملی مالکیت فکری چین یا CNIPA، تمام ادعاهای یکی از پتنت‌های نیکون را که به ساختار مکانیکی اتصال لنز و موقعیت ترمینال‌های الکترونیکی مربوط می‌شد، باطل کرده است.

این تصمیم یک شکست حقوقی مهم برای نیکون محسوب می‌شود و موقعیت شرکت‌های مرتبط با ویلتروکس را در پرونده تقویت می‌کند. بااین‌حال، برخلاف تیتر بعضی رسانه‌ها، هنوز نمی‌توان گفت تمام پرونده‌های حقوقی میان نیکون و ویلتروکس با رأی نهایی به پایان رسیده‌اند.

تصمیم اخیر درباره‌ی اعتبار یک پتنت مشخص صادر شده است و با رأی نهایی دادگاه مالکیت فکری شانگهای درباره‌ مطالبه‌ حق استفاده از پتنت تفاوت دارد.

ماجرای شکایت نیکون از ویلتروکس چه بود؟

در ابتدای سال ۲۰۲۶ مشخص شد نیکون علیه شرکت ویلتروکس، یکی از شرکت‌های مرتبط با آن به نام Shenzhen Jueying Technology و یک توزیع‌کننده‌ تجهیزات عکاسی در شانگهای اقامه‌ دعوا کرده است.

عنوان حقوقی این دعاوی «اختلاف بر سر حق استفاده در دوره‌ حفاظت موقت یک پتنت اختراع» اعلام شد. دوره‌ حفاظت موقت به فاصله میان انتشار درخواست یک پتنت و اعطای نهایی آن گفته می‌شود.

براساس قانون پتنت چین، مالک یک اختراع می‌تواند پس از اعطای پتنت، در شرایط مشخصی بابت استفاده‌ دیگران از فناوری مورد ادعا در این بازه، مبلغی مطالبه کند. به نظر می‌رسد نیکون معتقد بوده بعضی محصولات مرتبط با ویلتروکس در این دوره از فناوری تحت پوشش پتنت استفاده کرده‌اند.

محصول یا لنز دقیق مورد اختلاف به‌صورت عمومی اعلام نشده است. همچنین جلسات بعدی پرونده در شانگهای به‌دلیل وجود اطلاعات تجاری محرمانه، به‌صورت غیرعلنی ادامه پیدا کردند.

کدام پتنت نیکون باطل شده است؟

تصمیم CNIPA به پتنت چینی شماره‌ 202010127062.4 متعلق به Nikon Corporation مربوط می‌شود. عنوان رسمی این پتنت «لوازم جانبی» یا Accessories است.

این پتنت یک درخواست انشعابی از پرونده‌ قدیمی‌تری بود که در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۸ ثبت شده و از یک درخواست ژاپنی با تاریخ حق تقدم ۲۶ اکتبر ۲۰۱۷ استفاده می‌کرد. پتنت موردنظر در ۹ مارس ۲۰۲۱ به نیکون اعطا شد.

شرکت Shenzhen Jueying Technology، یکی از شرکت‌های مرتبط با ویلتروکس، در دسامبر ۲۰۲۵ درخواست ابطال تمام ادعاهای این پتنت را ثبت کرد. هیئت بررسی CNIPA نیز در ژوئیه‌ ۲۰۲۶ رأی به ابطال تمام ادعاهای آن داد.

نکته‌ مهم این است که فقط همین پتنت مشخص باطل شده است. بنابراین، عبارت‌هایی مثل «تمام پتنت‌های مانت Z باطل شدند» یا «مانت نیکون Z کاملاً آزاد شد» درست نیستند.

پتنت مورد اختلاف چه چیزی را پوشش می‌داد؟

این پتنت به ساختار اتصال یک وسیله جانبی، مثل لنز، به بدنه دوربین مربوط می‌شد. ادعاهای نیکون ویژگی‌هایی مانند وجود چهار زبانه اتصال، اندازه و موقعیت زاویه‌ای آنها و محل قرارگیری ترمینال‌های الکترونیکی را پوشش می‌دادند.

در اسناد پتنت توضیح داده شده بود که این ساختار می‌تواند از نصب اشتباه لنز جلوگیری کند، احتمال آسیب‌دیدن کنتاکت‌ها را کاهش دهد، مقاومت مانت در برابر ضربه را افزایش دهد و اتصال صحیح لنز را تضمین کند.

بنابراین، موضوع پتنت فقط قطر دهانه یا شکل ظاهری مانت Nikon Z نبود. نیکون قصد داشت ترکیب مشخصی از زبانه‌های اتصال و موقعیت ترمینال‌ها را تحت حفاظت قرار دهد.

چرا پتنت نیکون باطل شد؟

دلیل اصلی ابطال، فقدان «گام ابتکاری» بود. برای معتبرماندن یک پتنت، اختراع نباید فقط جدید باشد؛ بلکه باید در مقایسه با فناوری‌های قبلی، پیشرفتی غیر‌بدیهی نیز ارائه کند.

شرکت درخواست‌کننده‌ ابطال، چند پتنت قدیمی‌تر از چین، آمریکا و ژاپن را به‌عنوان اسناد فنی پیشین ارائه کرده بود. هیئت بررسی CNIPA به این نتیجه رسید که استفاده از چهار زبانه، تغییر طول و زاویه‌ آنها و قراردادن بخشی از ساختار خارج از محدوده‌ ترمینال‌ها، برای یک متخصص طراحی مانت راهکارهایی قابل پیش‌بینی هستند.

از نگاه هیئت، این ویژگی‌ها بیشتر بهینه‌سازی‌های متعارف برای توزیع نیرو، محافظت از کنتاکت‌ها و جلوگیری از نصب اشتباه محسوب می‌شوند و گام ابتکاری کافی ندارند.

نیکون در جریان بررسی، متن بعضی ادعاهای پتنت را اصلاح کرد؛ اما این تغییرات نیز نتوانستند نظر هیئت را عوض کنند. در نهایت، تمام ادعاهای باقی‌مانده‌ی پتنت باطل شدند.

آیا نیکون پرونده را به ویلتروکس باخته است؟

پاسخ دقیق این است که نیکون در یکی از مهم‌ترین بخش‌های اختلاف شکست خورده است، اما هنوز نباید از پایان قطعی تمام پرونده‌ها صحبت کرد.

CNIPA درباره‌ اعتبار پتنت تصمیم گرفته است. دادگاه مالکیت فکری شانگهای نیز به دعاوی مربوط به مطالبه‌ حق استفاده در دوره‌ حفاظت موقت رسیدگی می‌کند. این دو روند به یکدیگر مرتبط هستند، اما از نظر حقوقی یکسان نیستند.

بااین‌حال، اگر ادعاهای مالی نیکون در دادگاه شانگهای بر همین پتنت باطل‌شده استوار باشند، ادامه‌ پرونده برای نیکون بسیار دشوار خواهد شد. طبق قانون چین، پتنتی که باطل شده باشد، اصولاً از ابتدا فاقد اعتبار در نظر گرفته می‌شود؛ هرچند قانون برای بعضی احکام و قراردادهای اجراشده استثناهایی دارد.

بنابراین، تعبیر دقیق‌تر این است که نیکون یک نبرد حقوقی مهم را باخته، اما رأی نهایی عمومی درباره‌ تمام دعاوی میان دو طرف هنوز منتشر نشده است.

آیا مانت Nikon Z اکنون کاملاً آزاد است؟

خیر. یک مانت دوربین ممکن است تحت پوشش چندین پتنت مختلف قرار داشته باشد. ساختار مکانیکی، ترمینال‌ها، انتقال اطلاعات، فوکوس خودکار و روش ارتباط لنز و بدنه می‌توانند موضوع پتنت‌های جداگانه باشند.

همچنین حقوق پتنت ماهیتی منطقه‌ای دارند. ابطال یک پتنت در چین، به‌صورت خودکار نمونه‌های مرتبط با آن در کشورهای دیگر را از اعتبار خارج نمی‌کند.

این تصمیم چه تأثیری بر ویلتروکس و کاربران دارد؟

ابطال پتنت، موقعیت حقوقی ویلتروکس را تقویت می‌کند و یکی از مبانی احتمالی مطالبه‌ نیکون را از بین می‌برد. ویلتروکس نیز پیش‌تر اعلام کرده بود اختلاف با نیکون برنامه‌ تولید و نقشه‌ی راه محصولاتش را تغییر نداده است.

برای کاربران، این رأی هیچ تغییر فنی فوری ایجاد نمی‌کند. لنزهای فعلی ویلتروکس به‌دلیل این تصمیم از کار نمی‌افتند و سازگاری آن‌ها با دوربین‌های Nikon Z تغییر نمی‌کند.

اهمیت اصلی پرونده به آینده‌ بازار مربوط است. کاهش محدودیت‌های حقوقی می‌تواند به عرضه‌ لنزهای جانبی بیشتر و افزایش رقابت منجر شود؛ هرچند نتیجه‌ نهایی به دیگر پتنت‌ها و تصمیم‌های قضایی آینده بستگی دارد.

نیکون چه گزینه‌ای دارد؟

نیکون می‌تواند حداکثر تا سه ماه پس از دریافت ابلاغ تصمیم، آن را در دادگاه مالکیت فکری پکن به چالش بکشد. این شرکت هنوز به‌صورت عمومی اعلام نکرده است که از این حق استفاده خواهد کرد یا خیر.

نیکون همچنین می‌تواند در صورت وجود مبنای حقوقی، اختلاف را با تکیه بر پتنت‌های دیگر ادامه دهد یا با ویلتروکس به توافق تجاری برسد.